و ريشه‌دار و عميق و يا بيماريهاى روانى ريشه مىگيرد و يا مثلا به بردگى گرفتن اسيران جنگى كه به سنت‌هاى سابقه‌دار اجتماعى و عرف بين المللى باز مىگردد ، قرآن به روش تدريج و تقنين چند مرحله‌اى عمل كرده است . در اينجا مىتوانم از باب مثال به تحريم تدريجى قرآن در مورد عادت خطرناك « شراب‌خوارگى » مرور كوتاهى بكنيم . در اين مورد در آغاز كار اين گفتار الهى نازل شد : يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما ( البقره : 219 ) در بارهء شراب و قمار از تو سؤال ميكنند بگو : در آنها گناه بزرگى است و منافعى ( از نظر مادى ) براى مردم دربردارند ( ولى ) گناه آنها از نفع آنها بيشتر است 27 . بدين ترتيب قرآن نظر شراب خواران را نخست متوجه اين ساخت كه ممنوعيت شراب‌خوارى به اين علت مىباشد كه جهات زشت آن سنگين‌تر است گر چه عده‌اى از راه رواج شراب درآمدهايى دارند و گر چه شراب‌خوار سرخ و سرمست مىشود و خود را ظاهرا نيرومند و سالم احساس مىكند و يا جود و سخاوت از خود نشان مىدهد و يا تا حد بىباكى در جنگ احساس شجاعت مىكند ولى همهء اينها منافع ظاهرى و بىاساس است و پليدى آن بزرگتر از همه اينها مىباشد . اين بيان براى مسلمانان روشن ساخت كه منطق تقنينى قرآن در بارهء اين مسأله چيست و آنگاه پس از مدتى قدم دوم برداشته شد و خداوند فرمود : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ ( النساء : 42 ) اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد در حال مستى به نماز نزديك نشويد ( وقتى به نماز مىپردازيد ) تا بدانيد چه ميگوئيد .